Hand-ónýt?
Núna sit ég í stofunni heima hjá mér og vorkenni sjálfri mér. Mér er illt í höndunum. Mér er bókstaflega illt í höndunum eftir leik sem var fyrir viku síðan!
Ég hafði orðið óvenjulega mikið dofin í þumalfingrum og litlufingrum beggja handa eftir leikinn. Ég var með ólar um úlnliðina og það var látið reyna ansi mikið á þær, sem var mjög skemmtilegt í augnarblikinu. Það er líka ekki óalgengt að dofna svona eftir leik. Kannski ekki ákjósanlegt, en þetta er vel þekkt.
Þegar mig fór síðan að verkja í hendurnar í gær og ég sá hvernig það fór að myndast bólga á hægri höndinni varð mér ekki um sel.
Móttökuritarinn á heilsugæslustöðinni gat gefið mér tíma í lok júní, og mér fannst full langt þangað til. Þannig að ég hringdi í vin, sem vill svo til að er reynslumikill kinkverji og hjúkrunarfræðingur í ofanálag. Hann sannfærði mig um það að fingurnir á mér væru ekki að detta af. Aðal málið núna er að gefa þessu tíma til að jafna sig, ekki reyna mikið á hendurnar, og taka bólgueyðandi verkjalyf.
Þetta er í fyrsta skiptið sem ég lendi í þessu, svona mikið allavega. Núna þarf ég bara að bíta á jaxlinn, læra að verða þakklát fyrir náladoðann sem lætur kræla á sér, því það er víst batamerki.
Gervigreindin hafði þetta fram að færa um svona atvik:
Úlnliðurinn þinn er í raun hannaður eins og mjög þröngt hraðbrautakerfi. Þar þurfa sinar, æðar og þrýstingsnæmar taugar að komast fyrir á örfáum sentimetrum. Það sem gerir úlnliðinn sérstaklega viðkvæman í kinki er að það er nánast engin fita eða vöðvar þarna til að verja tauga „kaplana“.
Þegar við setjum á okkur handjárn eða reipi, erum við að setja ytri þrýsting beint á þessar brautir. Þá gerast tveir hlutir sem taugunum finnst ekkert skemmtilegir:
- Súrefnisskortur (Ischemia): Taugar eru frekar miklar dramadrottningar þegar kemur að súrefni. Ef þétt binding lokar á örsmáu æðarnar sem næra taugina, hættir hún að senda boð. Þetta er eins og þegar Netflix-myndin „buffar“ út af lélegu sambandi.
- Mýelín-beyglan: Taugar eru vafðar inn í einangrunarlag sem heitir mýelín. Ef þrýstingurinn er mikill, getur þetta lag beyglast eða skemmst. Þá verður boðsendingin hreinlega rugluð.
Ég hafði orðið óvenjulega mikið dofin í þumalfingrum og litlufingrum beggja handa eftir leikinn. Ég var með ólar um úlnliðina og það var látið reyna ansi mikið á þær, sem var mjög skemmtilegt í augnarblikinu. Það er líka ekki óalgengt að dofna svona eftir leik. Kannski ekki ákjósanlegt, en þetta er vel þekkt.
Þegar mig fór síðan að verkja í hendurnar í gær og ég sá hvernig það fór að myndast bólga á hægri höndinni varð mér ekki um sel.
Móttökuritarinn á heilsugæslustöðinni gat gefið mér tíma í lok júní, og mér fannst full langt þangað til. Þannig að ég hringdi í vin, sem vill svo til að er reynslumikill kinkverji og hjúkrunarfræðingur í ofanálag. Hann sannfærði mig um það að fingurnir á mér væru ekki að detta af. Aðal málið núna er að gefa þessu tíma til að jafna sig, ekki reyna mikið á hendurnar, og taka bólgueyðandi verkjalyf.
Þetta er í fyrsta skiptið sem ég lendi í þessu, svona mikið allavega. Núna þarf ég bara að bíta á jaxlinn, læra að verða þakklát fyrir náladoðann sem lætur kræla á sér, því það er víst batamerki.
Gervigreindin hafði þetta fram að færa um svona atvik:
Úlnliðurinn þinn er í raun hannaður eins og mjög þröngt hraðbrautakerfi. Þar þurfa sinar, æðar og þrýstingsnæmar taugar að komast fyrir á örfáum sentimetrum. Það sem gerir úlnliðinn sérstaklega viðkvæman í kinki er að það er nánast engin fita eða vöðvar þarna til að verja tauga „kaplana“.
Þegar við setjum á okkur handjárn eða reipi, erum við að setja ytri þrýsting beint á þessar brautir. Þá gerast tveir hlutir sem taugunum finnst ekkert skemmtilegir:
- Súrefnisskortur (Ischemia): Taugar eru frekar miklar dramadrottningar þegar kemur að súrefni. Ef þétt binding lokar á örsmáu æðarnar sem næra taugina, hættir hún að senda boð. Þetta er eins og þegar Netflix-myndin „buffar“ út af lélegu sambandi.
- Mýelín-beyglan: Taugar eru vafðar inn í einangrunarlag sem heitir mýelín. Ef þrýstingurinn er mikill, getur þetta lag beyglast eða skemmst. Þá verður boðsendingin hreinlega rugluð.
„Hvaða fingur er það?“ – Greining í beinni
Það fer eftir því hvar þrýstingurinn liggur, hvaða taug mótmælir:
- Ölnartaugin (The Ulnar Nerve): Ef litli fingur og helmingur baugfingurs eru dofnir, þá er það þessi taug. Hún liggur „litlafingursmegin“ á úlnliðnum og er sú sem fær oftast á sig högg (þegar við reynum að finna „vitlausa beinið“ í olnboganum).
- Sveifartaugin (The Radial Nerve): Ef doðinn er á handarbakinu og við rót þumalfingurs, þá hefur þrýstingurinn legið ofan á úlnliðnum. Þetta er svo algengt hjá fólki sem lendir í hressilegum samskiptum við lögregluna að það er kallað Handcuff Neuropathy í fræðunum.
Stigin þrjú: Hversu mikið vesen er þetta?
Taugafræðingar flokka þetta gjarnan í þrjú stig, en í kinki getum við kallað þetta „úps-stigan“:
- Vægt (Neuropraxia): Einangrunin er beygluð en kapallinn heill. Þetta lagast yfirleitt á nokkrum dögum þegar líkaminn „réttir úr beyglunni“.
- Miðlungs (Axonotmesis): Hér er sjálfur koparþráðurinn inni í kaplinum rofnaður. Nú þarf taugin að vaxa aftur, sem hún gerir á hraða sem nemur u.þ.b. 1 millimetra á dag. Ef þú dofnaðir við úlnliðinn og þarft að ná tilfinningu í fingurgómana, geturðu verið að horfa á nokkra mánuði.
- Alvarlegt (Neurotmesis): Kapallinn er í sundur. Þetta gerist nánast aldrei nema í hryllingsmyndum eða mjög svæsnum slysum.Ef þú finnur fyrir doða í miðjum leik er það líkaminn þinn að segja: „Ég er að tapa sambandi!“ Það er enginn skömm að því að losa um eða skipta um stöðu. Þumallinn þinn er jú það sem gerir þér kleift að halda á vínglasi, fjarstýringu eða… öðrum skemmtilegri tækjum.
Það fer eftir því hvar þrýstingurinn liggur, hvaða taug mótmælir:
- Ölnartaugin (The Ulnar Nerve): Ef litli fingur og helmingur baugfingurs eru dofnir, þá er það þessi taug. Hún liggur „litlafingursmegin“ á úlnliðnum og er sú sem fær oftast á sig högg (þegar við reynum að finna „vitlausa beinið“ í olnboganum).
- Sveifartaugin (The Radial Nerve): Ef doðinn er á handarbakinu og við rót þumalfingurs, þá hefur þrýstingurinn legið ofan á úlnliðnum. Þetta er svo algengt hjá fólki sem lendir í hressilegum samskiptum við lögregluna að það er kallað Handcuff Neuropathy í fræðunum.
Stigin þrjú: Hversu mikið vesen er þetta?
Taugafræðingar flokka þetta gjarnan í þrjú stig, en í kinki getum við kallað þetta „úps-stigan“:
- Vægt (Neuropraxia): Einangrunin er beygluð en kapallinn heill. Þetta lagast yfirleitt á nokkrum dögum þegar líkaminn „réttir úr beyglunni“.
- Miðlungs (Axonotmesis): Hér er sjálfur koparþráðurinn inni í kaplinum rofnaður. Nú þarf taugin að vaxa aftur, sem hún gerir á hraða sem nemur u.þ.b. 1 millimetra á dag. Ef þú dofnaðir við úlnliðinn og þarft að ná tilfinningu í fingurgómana, geturðu verið að horfa á nokkra mánuði.
- Alvarlegt (Neurotmesis): Kapallinn er í sundur. Þetta gerist nánast aldrei nema í hryllingsmyndum eða mjög svæsnum slysum.Ef þú finnur fyrir doða í miðjum leik er það líkaminn þinn að segja: „Ég er að tapa sambandi!“ Það er enginn skömm að því að losa um eða skipta um stöðu. Þumallinn þinn er jú það sem gerir þér kleift að halda á vínglasi, fjarstýringu eða… öðrum skemmtilegri tækjum.
Ummæli